محمد يوسف حريرى
251
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
ض ضحى نام يكى از سورهء قرآن مجيد است - سورهء ضحى ضروب الامثال ( ض ب ل ا ) - امثال سائره قرآن . ضرورت شناخت سور مكى و مدنى از آن جهت است كه : 1 . شناخت تاريخ و مخصوصا تسلسل آيات و سور و تدريجى بودن نزول آنها ، از طريق شناخت سورههاى مكى از مدنى است . 2 . فهم محتواى آيه در استدلالهاى فقهى و استنباط احكام نقش اساسى دارد . چه بسا آيهاى به ظاهر مشتمل بر حكم شرعى است ولى چون در مكه نازل شده و هنگام نزول هنوز آن حكم تشريع نشده بوده بايد يا راه تأويل را پيش گرفت يا به گونهء ديگر تفسير كرد . 3 . در استدلالات كلامى ، آيات مورد استناد مخصوصا آياتى كه درباره فضايل اهل بيت نازل شده بيشتر مدنى است و شناخت دقيق مكى و مدنى بودن سورهها و آيات يكى از ضروريات علم كلام در مبحث امامت است . 4 . بسيارى از مسائل قرآنى تنها از طريق مكى و مدنى بودن سورهها يا آيهها حل و فصل مىشود ( تاريخ قرآن ، معرفت ، ص 46 الى 49 ضريع ( ض ) لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ ( غاشيه - 6 ) طعام اهل جهنم است كه نه سير مىكند و نه فربه مىگرداند . از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نقل شده كه ضريع چيزى است در آتش دوزخ مىباشد خار مانند تلختر از صبر ، بدبوتر از مردار ، سوزانتر از آتش ( قاموس قرآن ) ضفادع ( ض د ) فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ وَ الْجَرادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفادِعَ وَ الدَّمَ آياتٍ مُفَصَّلاتٍ ( اعراف - 133 ) جمع ضفدع بمعنى قورباغه است و يكى از معجزات سهگانهء حضرت موسى عليه السّلام آمدن قورباغهها و تنگ كردن زندگى فرعونيان بوده است بطورى كه لباس و خوراك و آب و خانهها همه را فرا گرفت و غذاهاى آنها را فاسد كرد و عرصهء زندگى بر آنها تنگ شد و اگر دهان خود را باز مىكردند كه غذايى بخورند قورباغه وارد آن مىشد . ( قاموس قرآن - مجمع البيان )